ИИМдин басма сөз кызматы ата-энелер балдарын Интернетте таркатылган материалдардын зыяндуу таасиринен кантип коргой тургандыгы жөнүндө айтып берди.
Басма сөз кызматы тараткан билдирүүдө айтылгандай, ата-энелер үчүн биринчи жана негизги эреже – бул өз балдары менен ишенимдүү мамиле түзүү.
“Ал эмнени жакшы көрөрүн, ким менен достошоорун, баарлашарын, баланын кайда убакыт өткөрөрүн билип, аны виртуалда гана эмес, чыныгы дүйнөдө да камсыздай аласың”, – деп кошумчалады ИИМ.
Милициянын айтымында, азыркы ата-энелердин дээрлик бардыгы Интернеттеги коопсуздук маселеси менен баш катырышат.
“Интернет бир нече секунда ичинде көптөгөн маалыматтарды алууга мүмкүнчүлүк берет жана үйрөнүү, соода кылуу, компьютердик оюндарды ойноо жана досторуңуз менен баарлашуу үчүн эң сонун жер болот. Мунун терс жагы дагы бар – керексиз контент, киберкылмышкерлер, интернет аркылуу таанышуу, киберкуугунтук, интернетке жана кумар оюндарына көз карандылык, коркунучтуу вирустар жана зыяндуу программалар”, – деп билдирди ИИМ.
Буга байланыштуу министрлик төмөндөгүдөй сунуштарды берди:
– балаңызга акыл-эстүүлүктү үйрөтүңүз. Ал жеке маалыматтарды, даректерди, социалдык тармактардагы паролдорду жана башкаларды эч кимге ачыкка чыгарууга болбой тургандыгын түшүнүшү керек. Интернет кимдир бирөөгө кимдир-бирөөнүн атын жамынууга мүмкүнчүлүк берет деп түшүндүр Акыл-эстүү сезим – бул Интернеттеги балдардын коопсуздугунун негизги эрежелеринин бири;
– коопсуздук орнотууларын (ата-эненин көзөмөлдөө куралдары, издөөнүн коопсуз орнотуулары жана башкалар) колдонуңуз. Шектүү сайттарга кирүүнү чектеген, Интернеттеги балдардын аракеттерин жана коопсуздугун көзөмөлдөгөн, Интернетте болгон убакытты чектеген ар кандай программалар бар;
– ишенимдүү антивирусту орнотуңуз. Ал бала байкабай жүктөп алса болот деген шектүү программаларды бөгөттөйт. Аларды көбүнчө хакерлер жеке маалыматка жетүү үчүн колдонушат. Мындан тышкары, антивирус ишенимсиз шилтемеге өтүү жөнүндө эскертип, алдамчыга колдонуучунун түзмөгүн алыстан башкарууга мүмкүнчүлүк берет;
– тармакта болгон убакытты чектөө. Колдонуучу компьютерде отурганда, көздүн чарчап калышы, билектин, омуртканын деформациясы ж.б. Баланын физикалык өнүгүүсү жөнүндө унутпаңыз – таза абада ойноо, спорт менен машыгуу;
– Социалдык тармактарды колдонуунун тобокелчиликтерин эске алыңыз. Киберкуугунтук деген эмне жана андан кантип коргонууга болорун түшүндүрүңүз. Агрессорлор менен күрөшүүнүн мыкты жолу – көз жаздымда калтыруу. Балаңызга аларды кара тизмеге киргизүүгө жардам бериңиз. Эгерде мектеп окуучулары рэкетчиликке аралашса, анда бул жөнүндө мугалимге жана мектептин психологуна кабарлашыңыз керек. Эгер кырдаал коркунучтуу болуп калса, бардык далилдерди (скриншоттор, сүрөттөр) чогултуп, укук коргоо органдарына кайрылыңыз;
– Балдарды жаңы онлайн сүйлөшүүлөр жөнүндө айтып берүүгө үндө. Алар эч качан, эч кандай шартта виртуалдык тааныш менен бетме-бет жолугушууга макул болбошу керектигин түшүндүрүңүз. Эгерде жолугушуу болуп калса, аны коомдук жерде уюштуруп, уулуңузду же кызыңызды сөзсүз коштоп жүрүңүз;
– балдарга жыныстык тарбия берүүгө убакыт бөлүү. Көбүнчө бул тема коомдо тыюу салынган, уят болушу мүмкүн, бирок социалдык тармактардагы жана сайттардагы шектүү нерселерге караганда, жашы жете элек бала сизден ишенимдүү маалыматты үйрөнүп алса жакшы болот. Ошондой эле, сиз тема боюнча жакшы китеп сатып алууга болот.
– Интернеттеги балдардын коопсуздугун камсыз кылуу маанилүү, бирок реалдуу болууга арзыйт: дүйнөдө болуп жаткан бардык жаман нерселерден баланы коргоо эч качан мүмкүн болбойт. Эртеби-кечпи, балдар терс көрүнүшкө туш болушат. Сенин милдетиң – жардам берүү, колдоо көрсөтүү, ошол жерде болуу. Ар дайым баланын тарабында болуңуз. Коопсуздукка байланыштуу ата-энелердин катышуусун эч нерсе алмаштырбайт.
